Verslag Helmholtz Gemeinschaft-persreis, september 2011

Beter laat dan nooit. Zie hier een verslag van een 
persreis die ik afgelopen jaar maakte. 
Wil je 'de beelden' zien, klik dan hier voor een video-
impressie van Liesbeth Jongkind.

Eind september 2011 reis ik met de trein naar München. Niet om me in het feestgedruis van de Oktoberfesten te storten, maar voor een persreis van de Helmholtz Gemeinschaft (vergelijkbaar met de NWO in Nederland). De Duitse organisatie heeft een 13-tal journalisten uit heel Europa op bezoek. Via de VWN hoorde ik van de reis, ik twijfelde niet, en schreef me in.
We zullen de komende vijf dagen door heel Duitsland van laboratorium naar laboratorium worden gesleept om te zien welk onderzoek de Gemeinschaft allemaal in huis heeft.

Bij aankomst in ons (eerste) hotel blijkt de Nederlandse delegatie groot te zijn. Ik ontmoet Helene van Beek, Liesbeth Jongkind, Pieter Loomans en Elmar Veerman. Verder zijn de Italianen talrijk en worden we nog vergezeld door een Duitse, Hongaarse, Engelse en Russische journalist.

Na een diner, een drankje en een korte introductie over de organisatie gaan de meesten snel naar bed. Het programma voor de komende dagen is bomvol en uitslapen zal er zeker niet bij zijn. Gelukkig slapen we op de vierde verdieping zodat we die nacht geen last hebben van de stomdronken schreeuwlelijkerts die vanuit de receptie het hotel proberen wakker te houden. Een bijeffect van de feesten in de stad neem ik aan.

Dag 1 – Environmental Health & Comprehensive Pneumology Center (München)
De wekker gaat om 7 uur. Vandaag bezoeken we het Helmholtz Center in München. Onder het genot van koffie en koekjes worden we geüpdatet over diabetes, het onderzoeksthema van deze instelling. We leren dat zo’n zes tot zeven procent van de wereldbevolking lijdt aan de ziekte. Een aandeel dat steeds groter wordt, omdat we gemiddeld steeds ouder en dikker worden.

In dit Zentrum proberen wetenschappers de oorzaken van de diabetes te ontrafelen. Een combinatie van genen en omgevingsfactoren. Ook wordt ons voorgehouden dat de Duitse gezondheidszorg meer geld kwijt is aan diabetes dan aan kanker. Er volgt nog een bezoekje aan het lab . Hier is men bezig met metabolomics, het bestuderen van de gehele ‘afdruk’ van alle metabolieten in een al dan niet zieke cel.

Er is niet veel tijd, want de motor van onze privé-bus draait weer om ons naar het Comprehensive Pneumology Center te brengen. Hier onderzoeken ze longziekten. En ook hier vertelt een wetenschapper over de noodzaak van zo’n groot en duur onderzoekscentrum: longziekten zijn de tweede doodsoorzaak in Europa. We leren in no time een aantal dingen: longen hebben de oppervlakte van een tennisveld, door de constante luchtuitwisseling met de omgeving is het een kwetsbaar orgaan, te schone lucht is niet goed voor je en heel recentelijk is aangetoond dat er ook stamcellen in je longen zitten. Eén van de focussen van onderzoek in dit centrum is het disfunctioneren van het proteasoom, het eiwit dat andere (kapotte) eiwitten voor je opruimt.

Dan zitten we voor deze dag vol genoeg met kennis. Onze bus vertrekt naar Heidelberg, waar we ’s avonds voldaan in onze hotelbedden kunnen kruipen.

Dag 2 – Cancer center (Heidelberg) & Neurodegenerative Disease (Bonn)
Na de drukke eerste dag is het vandaag wederom aanpoten. De eerste stop is het Cancer center in Heidelberg. De ontvangst is vriendelijk met veel koekjes (een handelsmerk van de Duitsers) en koffie.
We leren tijdens een aantal presentaties over de stamcellen van tumor. Daarmee kan een tumor groeien en zij zijn dus een uitstekend doelwit voor behandelingen.
Eén behandeling berust op het eiwit interferon dat stamcellen ‘activeert’. Als een celvernietigende therapie net na het toedienen van interferon plaatsvindt dan worden de voor de tumor belangrijke stamcellen extra hard getroffen. Een ontdekking die in dit onderzoekscentrum is gedaan.

Nadat ons wordt verteld dat er een grote koppeling is tussen overgewicht en kanker en ons een blik in de toekomst van gepersonaliseerde kankermedicijnen wordt gegund is het tijd om de onderzoeksfaciliteiten zelf te gaan kijken.
Ze hebben een sterke 7 Tesla-MRI-scanner. De ‘kracht’ ervan wordt gedemonstreerd met een grote plaat aluminium die in het magneetveld bijna lijkt te zweven. Gaaf.

Maar we hebben nog meer te doen vandaag. We brengen een bliksembezoek aan het Neurodegenerative Dissease Center in Bonn, waarvoor we dus weer de bus moeten nemen. Bizar genoeg slapen we die nacht in Berlijn: we nemen het vliegtuig om ons richting de Oostelijke onderzoekscentra in Duitsland te begeven.

Dag 3 – Center for Molecular Medicine (Berlijn)
Aangemoedigd door de journalisten slaan de wetenschappers van het Center for Molecular Medicine vandaag het algemene praatje over en gaan meteen de wetenschappelijke diepte in. Het schijnt dat een medicijn tegen lintwormen ook tegen darmkanker lijkt te werken en dat het drinken van water overgewicht bestrijdt. Vooral deze laatste presentatie wordt met veel interesse gevolgd.

Die middag hebben we voor het eerst vrij! Daar maken we dankbaar gebruik van door Berlijn op een Segway te verkennen. Onze begeleidster Nora werk namelijk ook als gids bij een Segway-tour-bureau. Ondanks een crash in het drukke stadsverkeer komen we allemaal weer levend op onze bestemming aan.
En dan dringt de tijd, voor sommigen van ons althans. We krijgen ongeveer een half uurtje om ons ‘sjiek te maken’ voor het jaarlijkse Helmholtz-gala. Een paar honderd wetenschappers komen vanavond samen om aan elkaar te laten zien wat ze doen, prijzen uit te delen en te etaleren hoe goed de Gemeinschaft bezig is.
Het is een van de weinige keren dat onze immer koele gids Nora een beetje in de stress schiet. We komen uiteindelijk slechts enkele minuten te laat aan bij het gala. Alsof het zo gepland was blijkt de laatste rij stoelen in de grote zaal voor ons gereserveerd te zijn. We kunnen zonder veel knieën aan te hoeven stoten aanschuiven.

Er liggen zendertjes klaar die de hele avond voor ons zullen vertalen in het Engels, ik besluit die van mij in de verpakking te laten zitten.
Wat volgt is een strak geregisseerde show, die voor mij net niet helemaal te volgen in het Duits. Het doet er denkt ik niet zo toe, het gala lijkt mij als een ‘moetje’ in het programma van onze persreis. Na de show volgt een uitgebreid buffet met live jazzband en de Duitse minister voor de wetenschap die zich ook nog even laat zien.

Dag 4 – Center for Environmental Research (Leipzig)
Dag vier brengen we door bij het Center for Environmetal Research. De berichten die we daar krijgen zouden je nog bijna bang maken om je eigen huis binnen te gaan. Het gaat over zogenoemde VOC’s, Volatile Organic Compounds. Oftewel schadelijke organische deeltjes die vrijkomen uit bijvoorbeeld nieuwe meubels. Ze komen door betere isolatie in steeds hogere concentraties in onze huizen voor. Naast het onderzoek daaraan bestudeert men de schadelijke effecten van schimmels in huis. Het uiteindelijke doel is om richtlijnen op te stellen voor luchtkwaliteit in uit, aldus de aanwezige wetenschapper.

Na een ochtend vol praatjes is het tijd om weer wat van de praktijk te gaan proeven. Buiten blijken de Duitsers hun eigen muggen te kweken, in het kader van een andere belangrijke onderzoekstak van dit centrum. De wetenschappers willen weten hoe ze het best een muggenplaag te lijf kunnen gaan. Een gecombineerde aanpak van (biologische) insecticiden, het droogleggen van moerassen en het uitzetten van predatoren voor de muggen blijkt de beste remedie te zien.

De buschauffeur brengt ons naar het volgende hotel, alwaar we een goede maaltijd nuttigen. De persvoorlichters van het Helmholtzcentrum dat we morgen bezoeken hebben ook wel zin in een diner en schuiven aan om alvast kennis te maken met ons. Uiteindelijk belanden we met ze in de bar van het hotel voor een gezellige avond.

Dag 5 – Center for Infection Research
Vandaag is de laatste dag van onze bijna doldwaze wetenschappelijke tour door Duitsland. We belanden bij het Center for Infection Research waar ons in de eerste presentatie wordt voorgehouden dat infectieziekten wereldwijd in de top drie doodoorzaken staat. In dit wetenschappelijke centrum probeert men nieuwe antibiotica en vaccinaties te ontwikkelen.

Bijzonder is dat ze hier (normaalgesproken) ziekteverwekkende bacteriën gebruiken om kanker te lijf te gaan. Blijkbaar werd er in de 19e eeuw al geëxperimenteerd met deze behandelmethode maar wist men toen nog niet goed welke bacteriën men moest gebruiken.

In de 21e eeuw injecteren de wetenschappers muizentumoren met salmonellabacteriën. Onderzoek laat zien dat de tumoren daardoor krimpen. Omdat de bacteriën uitstekend leven in de ietwat zuurstofarme omgeving in de kern van een tumor (tumorcellen in het midden van een tumor sterven vaak door zuurstofgebrek). Dode tumorcellen zijn daarbovenop nog een excellente voedingsbodem voor de bacteriën.
Helaas krimpen tumoren in de huidige experimenten om na zo’n tien dagen weer op volle sterkte te zijn. ‘Om de tumoren echt te vernietigen moeten we de bacteriën andere functies geven met behulp van genetische manipulatie’, concludeert de wetenschapper.

De middag eindigt voor alle aanwezige journalisten met een mondkapje voor de mond. We mogen met onze eigen ogen zien hoe een muis geïnjecteerd wordt met bacteriën en hoe ze vervolgens een enorme tumor op de buik van beestje te lijf gaan. ‘Het enige grote nadeel van deze methode is dat de helft van de muizen na de behandeling doodgaat aan de bacteriën zelf’, laat de wetenschapper ons weten. Er is nog een hoop werk te doen.

Slot
Het is ongelofelijk maar waar, maar de week zit erop. We moeten afscheid nemen van de buschauffeur die ons de hele week door Duitsland heeft getoerd en van gids Nora, die ons bekwaam heeft begeleid. Wat we mee naar huis nemen is een berg artikelideeën en de goodies waarmee we bij elk zentrum werden overladen.

Een prima basis om thuis meteen artikelen te gaan schrijven met onze Helmholtz-mokken, -pennen en –kladbokken.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s